Bu araç ne hesaplar?

Araç, seçtiğiniz tamamlanmış günde belirli bir miktar altın (veya gümüş, platin, paladyum) için hesaplanan alış ve satış referansını, ya da belirli bir tutarla o gün alınabilecek miktarı gösterir. İki yönde çalışır: “Altından paraya” girdiğiniz miktarın o günkü değerini, “Paradan altına” girdiğiniz tutarla o gün alınabilecek miktarı bulur.

• 24, 22, 21, 19, 18, 14, 10, 9 ve 8 ayar altın: TL / gram; yalnızca 24 ayar için ayrıca USD / gram ve USD / ons (troy)
• Cumhuriyet altını: sikke (Ata Lira) ve ziynet gruplarının çeyrek, yarım, tam, ikibuçukluk ve beşlik boyları: TL / adet
• Gümüş, platin ve paladyum: TL / gram, USD / gram ve USD / ons (troy)

Tarihsel referans nedir, nasıl bulunur?

Tarihsel referans, seçtiğiniz gün için bir troy ons saf metalin USD cinsinden günlük değeridir; her gün için bir değer kullanılır, ayrı bir alış ya da satış değeri yoktur. Araç bu değeri şu sırayla ürüne çevirir:

1. Gram: ons değeri 31,1034768’e bölünür (1 troy ons = 31,1034768 gram).
2. Para birimi: TL sonuçlarda ons değeri, kullanılan gözlem gününün USD/TL kuruyla çarpılır. USD sonuçlarda lira çevirisi gerekmez.
3. Ürün özelliği: ayarlı altında 24 ayar referans ayar / 24 ile çarpılır (22 ayar için 22 / 24); Cumhuriyet altınında Darphane ağırlığı 22 / 24 ile çarpılarak saf altın içeriği bulunur; gümüş, platin ve paladyumda referans doğrudan kullanılır. Ortaya çıkan değer tarihsel referans (orta) değerdir.
4. Alış ve satış: orta değer, sabit bir alış katsayısı ve bir satış katsayısıyla çarpılır.

Kısaca: orta değer = ons değeri (USD) × kur ÷ 31,1034768 × saflık; alış referansı = orta değer × alış katsayısı; satış referansı = orta değer × satış katsayısı.

Referansın nereden geldiği sonuçtaki “Kaynak” satırında tür olarak gösterilir: tarihsel piyasa referansı (günlük kapanış), günlük piyasa referans verisi ve/veya resmî merkez bankası döviz kuru. Eski dönemlerde günlük kapanış verisi, yakın dönemlerde günlük piyasa referans verisi kullanılır; sağlayıcı adı değil, kullanılan referansın türü gösterilir.

Alış ve satış referansı: model katsayıları ne anlama gelir?

Alış ve satış referansı, gözlenmiş bir kuyumcu ya da banka fiyatı değil, orta değere sabit model katsayıları uygulanarak hesaplanan iki değerdir. Alış katsayısı orta değerin biraz altında, satış katsayısı biraz üzerindedir; aradaki fark (makas) modelin bir parçasıdır, o günün gerçek piyasa makası değildir. Uygulanan katsayı çifti her sonuçta, “Hesaplama ayrıntıları” bölümündeki “Model alış / satış katsayısı” satırında görünür.

• 24 ayar gram altın: 0,998687 alış / 1,001313 satış
• Ons fiyatları (tüm madenler): 0,999807 / 1,000193
• Gümüş (gram): 0,998735 / 1,001265
• 24 ayarın altındaki ayarlı altın: alış ve satış, orta değerden her iki yönde aynı oranda sapar (± sapma): 22 ayarda yaklaşık ±%0,46, 8 ayarda yaklaşık ±%0,76. Bu, alış ile satış arasındaki farkın tamamı değil, her birinin orta değerden sapmasıdır; aradaki fark bunun iki katıdır
• Cumhuriyet altını: alış 0,998687, satış 1,036742; satış tarafı saf altın değerinin yaklaşık %3,7 üzerindedir

Cumhuriyet altını: ağırlık, ayar ve Ata Lira

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü’ne göre tüm Cumhuriyet altınları 22 ayardır. Sikke (Ata Lira) grubunda çeyrek 1,804 g, yarım 3,608 g, tam 7,216 g, ikibuçukluk 18,04 g ve beşlik 36,08 g; ziynet grubunda çeyrek 1,754 g, yarım 3,508 g, tam 7,016 g, ikibuçukluk 17,54 g ve beşlik 35,08 g ağırlığındadır. İki grubun ağırlıkları farklı olduğundan sonuçlar da farklıdır.

Bir Cumhuriyet altınının saf altın içeriği, ağırlığın 22 / 24 ile çarpılmasıyla bulunur; örneğin çeyrek sikke için 1,804 g × 22 / 24 = 1,653667 g. Araç bu miktarı o günün 24 ayar gram referansıyla çarpar.

Hesaplama aracı nasıl kullanılır?

1. İşlem türünü seçin: “Altından paraya” veya “Paradan altına”.
2. Tarihi gün, ay ve dört haneli yıl olarak girin; tamamlanmış bir gün olmalıdır.
3. Altın / maden türünü seçin. 24 ayar altın ve madenlerde fiyat birimini de seçin (TL / gram, USD / gram, USD / ons).
4. Miktarı (gram, ons ya da adet) veya tutarı girin.
5. “Hesapla”ya basın ve sonucu okuyun: alış ve satış referansı, birim fiyatlar, son tamamlanmış günle karşılaştırma ve tarih satırları; model katsayıları “Hesaplama ayrıntıları” bölümündedir.
6. Hesaplanan sonucun yanında “İstenen tarih”, “Kullanılan kaynak tarihi” ve varsa “Kur kaynak tarihi” satırlarını kontrol edin.

Son tamamlanmış günle karşılaştırma

Her başarılı sonucun altında, seçtiğiniz tarihteki satış referansı en son tamamlanmış UTC günündeki (dünkü gün) satış referansıyla karşılaştırılır. Değişim yüzdesi, son tamamlanmış günün satış birim referansının, seçilen tarihin satış birim referansından yüzde kaç farklı olduğunu gösterir. Tek bir dayanak kullanıldığı için karşılaştırma her iki yönde de satış referansına dayanır.

• Altından paraya: girdiğiniz miktarın son tamamlanmış günün satış referansıyla karşılığı gösterilir.
• Paradan altına: seçilen tarihte satış referansıyla alınabilen miktar bulunur ve bu miktarın son tamamlanmış günkü satış referansıyla değeri gösterilir.
• 2005 öncesi bir tarihte, paradan altına hesabında tutarın bugünkü TL mi eski TL mi olduğu bilinmediğinden bu değer iki okuma için ayrı ayrı gösterilir; yüzde değişim ikisinde de aynıdır.
• Seçilen tarih zaten son tamamlanmış gün ise ek bir yüzde veya değer karşılaştırması hesaplanmaz; sonuçta seçilen tarihin zaten en son tamamlanmış gün olduğu belirtilir. Karşılaştırma alınamazsa tarihsel sonuç yine de eksiksiz gösterilir.

Bu hesaplama ne zaman işe yarar?

• Geçmişte alınan ya da hediye edilen bir altının o günkü yaklaşık değerini anlamak
• Aynı miktar altının farklı yıllardaki değerini TL ve USD cinsinden karşılaştırmak
• Bir tutarın belirli bir günde kaç gram ya da kaç çeyrek altın aldığına dair makul bir fikir edinmek
• Gümüş, platin ve paladyum için geçmiş değerlere hızlıca bakmak

Sonuç bilgilendirme amaçlı bir karşılaştırma değeridir. Vergi, miras, mahkeme ya da muhasebe gibi resmî işlemlerde kullanılacak bir değer gerekiyorsa ilgili kurumun belirlediği kaynağa başvurulmalıdır.

Örnekler

Aşağıdaki değerler, aracın 2 Ocak 2020 ve 14 Mart 2003 için gerçekte ürettiği referanslarla hesaplanmıştır; ürün ve tarih seçimi örnek amaçlıdır.

Örnek 1: 22 ayar, 10 gram, 2 Ocak 2020 (altından paraya)

O gün için referans: ons başına 1.528,94 USD ve USD/TL 5,9574.

1. 24 ayar gram referansı: 1.528,94 × 5,9574 ÷ 31,1034768 ≈ 292,84 TL
2. 22 ayar orta değer: 292,84 × 22 / 24 ≈ 268,44 TL / gram
3. Katsayılar (22 ayar): 0,995375 / 1,004625 → alış 267,20 TL / gram, satış 269,68 TL / gram
4. 10 gram için: alış referansı 2.671,99 TL, satış referansı 2.696,82 TL

Örnek 2: çeyrek sikke (Ata Lira), 1 adet, aynı gün

Saf altın içeriği 1,804 g × 22 / 24 = 1,653667 g. Orta değer: 292,84 × 1,653667 ≈ 484,27 TL. Cumhuriyet altını katsayılarıyla alış referansı 483,63 TL, satış referansı 502,06 TL olur; satış tarafı bu üründe modelin daha yüksek katsayısından dolayı belirgin biçimde üsttedir.

Örnek 3: 15 Mart 2003’te 5.000 TL ile ne kadar 24 ayar altın? (paradan altına)

15 Mart 2003 Cumartesi’dir; o gün için doğrudan gözlem bulunmadığından 14 Mart 2003 verisi kullanılır ve sonuçta hem istenen hem kullanılan tarih görünür. 14 Mart 2003 için referans: ons başına 335,20 USD ve USD/TL 1,639512 (bugünkü lira). 24 ayar gram orta değeri ≈ 17,67 TL; alış 17,65 TL, satış 17,69 TL.

Tarih 2005 öncesi olduğu için 5.000 TL’nin hangi liradan olduğu bilinmez ve iki okuma yan yana gösterilir:

• 5.000 TL bugünkü lira (yeni TL) ise: alış referansıyla ≈ 283,355 gram, satış referansıyla ≈ 282,6119 gram
• 5.000 TL eski lira (6 sıfır atılmamış) ise: ≈ 0,0002834 gram ve ≈ 0,0002826 gram; ikisi tam 1.000.000 kat farklıdır

Tarih kapsamı ve tamamlanmış gün kuralı

Altın (ayarlı altın ve Cumhuriyet altını dahil) için 2 Ocak 1980, gümüş için 4 Ocak 1982, platin ve paladyum için 2 Nisan 1990 tarihinden itibaren sonuç üretilir. Daha eski tarihlerde sonuç verilmez ve yakın bir tarih uydurulmaz; araç kapsamın nerede başladığını belirten bir uyarı gösterir.

Yalnızca tamamlanmış günler için hesaplama yapılır: bugün (UTC) ve gelecek tarihler kabul edilmez; seçilebilecek son gün dünkü (UTC) gündür. Bu araç tarihsel bir referans aracıdır; henüz bitmemiş bir günün değeri geçmiş fiyat olarak sunulmaz.

İstenen tarih, kullanılan kaynak tarihi ve en yakın gözlem

Seçtiğiniz günün kendi gözlemi varsa o kullanılır; yoksa en yakın gözlem tarihinin verisi kullanılır ve hem istenen hem kullanılan tarih sonuçta gösterilir.

• En yakın gözlem, istenen günden önce ya da sonra olabilir; 7 günden uzaksa sonuç üretilmez.
• Hafta sonu ve tatil davranışı döneme göre değişir: eski dönemlerde günlük kapanış verisi yalnızca işlem günleri için vardır, bu yüzden Cumartesi ya da Pazar en yakın işlem gününe kayar ve bir tarih uyarısı görünür; yakın dönemlerde günlük piyasa referans verisi takvim günleri için de değer içerdiğinden hafta sonu günü doğrudan bulunabilir.
• TL çevirisi, istediğiniz günün değil, kullanılan gözlem gününün kuruyla yapılır. Kur kaynağı bunun da dışında farklı bir güne denk gelirse “Kur kaynak tarihi” satırı ayrıca gösterilir (yalnızca TL birimlerinde).

2005 öncesi: eski TL ve yeni TL

1 Ocak 2005’te Türk lirasından 6 sıfır atılmıştır (1 yeni TL = 1.000.000 eski TL). Araç, 2005 öncesi TL değerlerini bugünkü lira (yeni TL) cinsinden gösterir ve eski TL karşılığını ayrıca verir. Hangi lira rejiminin uygulanacağı seçtiğiniz tarihe göre belirlenir; USD birimlerinde lira notu yoktur.

• Altından paraya: sonuç bugünkü lirayla verilir, eski TL karşılığı altında ayrıca listelenir.
• Paradan altına: girdiğiniz tutarın hangi liradan olduğu bilinmediğinden iki okuma da yan yana gösterilir; hangisinin size ait olduğunu tutarı düşündüğünüz lira belirler.

Gerçek kuyumcu işleminden neden farklı olur?

Çünkü araç bir işlem fiyatı değil, tarihsel referanstan hesaplanan bir karşılaştırma değeri verir. Gerçek bir alım ya da satışta şunlar farklılık yaratabilir:

• İşçilik ve ürün primi
• Kuyumcunun, bankanın ya da döviz bürosunun kendi makası ve komisyonu
• Gün içi fiyat hareketi (araç günlük bir referans değer kullanır)
• Ürünün durumu, yöresel talep ve ödeme şekli; özellikle ziynet türü ürünlerde fark büyüyebilir

Sık yapılan hatalar

• Sonucu o günkü kuyumcu etiket fiyatı sanmak
• Bugünün tarihini seçmeye çalışmak; yalnızca tamamlanmış günler hesaplanır
• Gram, adet ve ons birimlerini karıştırmak; çeyrek altın için birim adet, 24 ayar altın için gram ya da ons olabilir
• Cumhuriyet altınının satış referansını saf altın değeri gibi okumak; bu üründe model satış katsayısı belirgin biçimde yüksektir
• 2005 öncesi bir tarihte tutarı eski TL mi yeni TL mi saydığınızı belirlememek
• İstenen tarih ile kullanılan kaynak tarihinin farklı olabileceğini görmemek
• Çeyrek sikke ile çeyrek ziyneti aynı ağırlıkta sanmak (1,804 g ve 1,754 g)