İç ve dış iskonto hesaplama aracı, Hesapstan tarafından senet, bono veya benzer vadeli alacaklarda nominal değerden peşin değere nasıl gidileceğini görmek isteyen kullanıcılar için hazırlanmıştır. Araç dış iskonto ve iç iskonto yöntemlerini ayrı ayrı uygular; peşin değer, iskonto tutarı, kullanılan oran ve süre bilgisini gösterir. Bu sonuç bir banka teklifi veya yasal uygulama beyanı değildir; kullanıcı tarafından girilen değerlerle yapılan matematiksel bir ticari finans hesabıdır.
İskonto hesabı neyi gösterir?
İskonto hesabı, vadeli bir alacağın veya senedin bugünkü peşin değerini tahmin etmek için nominal değer üzerinden yapılan indirim hesabıdır. Nominal değer, vade sonunda yazılı olan tutardır; peşin değer ise belirli bir oran ve süre varsayımıyla bugün alınabilecek tutar gibi düşünülebilir.
Bu hesaplayıcı üç yöntemi destekler: basit dış iskonto, basit iç iskonto ve bileşik iç iskonto. Basit dış iskonto nominal değer üzerinden tek dönemlik indirim hesaplar. Basit iç iskonto peşin değer mantığından hareket eder ve iskonto tutarını buna göre bulur. Bileşik iç iskonto ise birden fazla faizlendirme dönemi olan uzun vadeli senetlerde peşin değeri bileşik faizle geriye doğru hesaplar. Nominal değeri veya peşin değeri girmek de kullanıcının seçimine bırakılmıştır; hangisi girilirse diğeri hesaplanır. Aynı nominal değer, oran ve süre için üç yöntemin sonucu aynı olmak zorunda değildir.
Geçerli bir iskonto sonucu, bankanın aynı tutarı teklif edeceği anlamına gelmez. Komisyon, BSMV, işlem masrafı, müşteri riski, kurum politikası ve fiili sözleşme şartları bu hesaplamanın dışında tutulur.
Dış iskonto ve iç iskonto arasındaki fark
Dış iskonto yönteminde iskonto tutarı doğrudan nominal değer üzerinden hesaplanır. Bu nedenle oran ve süre çarpımı büyüdükçe peşin değer hızlı düşer. Eğer oran × süre 1’e yaklaşır veya aşarsa dış iskonto ekonomik olarak anlamsız, sıfır veya negatif peşin değer üretebilir; hesaplayıcı bu durumu normal sonuç gibi göstermemelidir.
İç iskonto yönteminde peşin değer, nominal değerin 1 + oran × süre ile bölünmesiyle bulunur. Bu yaklaşım, vadeli tutarın bugünkü karşılığını daha doğrudan modellemeye çalışır. İngilizce içerikte buna true discount, dış iskontoya ise bank discount veya outer discount denebilir; ancak Türk ticari finans bağlamında iç iskonto ve dış iskonto terimleri özellikle korunmalıdır.
- Dış iskonto: indirim nominal değer üzerinden hesaplanır.
- İç iskonto: peşin değer önce bulunur, iskonto nominal değer ile peşin değer arasındaki farktır.
- İkisi de kullanıcı tarafından girilen oran ve süreye dayanır.
- Hiçbiri tek başına bankanın gerçek kesintilerini, vergilerini veya sözleşme koşullarını içermez.
Formüller nasıl çalışır?
Hesaplayıcı süreyi güne çevirir: gün olarak girildiyse doğrudan, ay olarak girildiyse 30 gün/ay, yıl olarak girildiyse 360 gün/yıl kabulüyle. Vade tarihi ve iskonto tarihi girilirse aradaki süre önce tam ay ve artık güne ayrılır, sonra aynı 30 gün/ay kabulüyle güne çevrilir — gerçek takvim günü sayısı değil. Oran yüzde olarak ve günlük, aylık veya yıllık bazda girilebilir; basit yöntemlerde hesaplama için yıllık eşdeğere çevrilir.
- Önce süre güne çevrilir: gün doğrudan, ay × 30, yıl × 360; iki tarih girildiğinde de aradaki tam ay sayısı × 30 + artık gün.
- Basit dış iskonto: iskonto tutarı = nominal değer × yıllık oran × (gün / 360).
- Basit dış iskontoda peşin değer = nominal değer − iskonto tutarıdır.
- Basit iç iskonto: peşin değer = nominal değer / (1 + yıllık oran × (gün / 360)).
- Bileşik iç iskonto: peşin değer = nominal değer / (1 + dönemsel oran) üzeri dönem sayısı; faizlendirme dönemi, ayrı bir “Faizlendirme Sıklığı” seçeneğiyle (günlük/aylık/yıllık) belirlenir ve girilen oranın biriminden bağımsızdır.
- Nominal değer yerine peşin değer girilirse, aynı formüller nominal değeri bulmak için tersine uygulanır.
Bu hesaplayıcı basit iskonto yöntemlerinde 360 günlük yıl kabulünü kullanır; bu, ticari senet iskontosunda yaygın bankacılık konvansiyonudur. Ay girişleri 30 gün, yıl girişleri 360 gün olarak sayılır. Aynı kabul tarih girişinde de geçerlidir: 01.01.2025 – 01.03.2025 arası gerçekte 59 takvim günü olsa da hesapta 2 ay × 30 = 60 gün sayılır.
Örnek: 100.000 TL nominal değer, %45 oran, 90 gün
Nominal değeri 100.000 TL, yıllık oranı %45 ve vadeye kalan süreyi 90 gün olarak düşünelim. Süre 90 / 360 = 0,25 yıl kabul edilir.
- Basit dış iskonto: 100.000 × 0,45 × 90 / 360 = 11.250,00 TL iskonto.
- Basit dış iskontoda peşin değer: 100.000 − 11.250,00 = 88.750,00 TL.
- Basit iç iskontoda peşin değer: 100.000 / (1 + 0,45 × 90 / 360) ≈ 89.887,64 TL.
- Basit iç iskontoda iskonto tutarı: 100.000 − 89.887,64 ≈ 10.112,36 TL.
Bu örnek, yöntemin neden fark yarattığını gösterir. Dış iskonto nominal değerden indirim yaptığı için aynı oran ve sürede peşin değeri daha düşük gösterebilir. Bileşik iç iskonto ise ancak birden fazla faizlendirme dönemi olduğunda basit iç iskontodan farklılaşır.
Bu hesaplama hangi aramalar için doğru araçtır?
Bu sayfa, perakende indirim hesaplamak isteyen kullanıcı için değil, vadeli alacak veya senet/bono iskonto mantığını görmek isteyen kullanıcı için tasarlanmıştır. Ürün fiyatından yüzde indirim hesaplamak istiyorsanız bu hesaplayıcı yerine ticaret/alışveriş bağlamındaki indirim aracına bakmanız gerekir.
- Senet iskonto tutarı ve peşin değerini görmek istiyorsanız bu araç uygundur.
- Sadece basit faiz getirisi hesaplamak istiyorsanız faiz hesaplayıcı daha doğru bağlamdır.
- Vadesi farklı birden fazla ödeme için ortalama vade gerekiyorsa ortalama vade aracı daha uygundur.
- Paranın zaman içindeki satın alma gücüyle ilgileniyorsanız parasal değer veya enflasyon bağlantılı araçlar farklı bir niyete hizmet eder.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
Hesaplama; komisyon, vergi, BSMV, tahsil riski, kredi limiti, müşteri grubu, fiili sözleşme koşulları veya kurumun iç fiyatlamasını içermez. Bu nedenle çıktı, kesin ödeme tutarı veya banka kotasyonu gibi kullanılmamalıdır.
- Dış iskonto yönteminde oran × süre çok büyürse peşin değer sıfır veya negatif olabilir; bu normal bir finansal sonuç gibi yorumlanmamalıdır.
- Süre; doğrudan gün/ay/yıl olarak veya vade ile iskonto tarihi girilerek belirlenebilir.
- Basit yöntemlerde 360 günlük yıl kabulü kullanılır; farklı piyasa konvansiyonları (örn. 365 gün) bu sürümde seçilemez.
- Hangi iskonto yönteminin bir kurum tarafından kullanılacağı hukuki veya sözleşmesel bir konu olabilir; bu içerik yöntemleri açıklamakla sınırlıdır.
Sık Sorulan Sorular
İç iskonto ile dış iskonto aynı sonucu verir mi?
Hayır. Dış iskonto nominal değer üzerinden indirim hesaplar; iç iskonto peşin değer mantığıyla hesaplanır. Aynı nominal değer, oran ve süre için sonuçlar farklı olabilir.
Bu hesaplayıcı banka iskonto teklifini gösterir mi?
Hayır. Araç yalnızca matematiksel iç/dış iskonto hesabı yapar. Banka komisyonu, vergi, işlem masrafı ve kurumun fiili fiyatlaması dahil değildir.
Dış iskontoda neden uyarı çıkabilir?
Yıllık oran ile süre çarpımı çok yüksekse dış iskonto nominal değeri aşabilir ve peşin değer sıfır ya da negatif görünebilir. Bu durum ekonomik olarak anlamlı bir normal sonuç değildir.
Gün hesabında 365 mi 360 mı kullanılıyor?
Bu hesaplayıcı basit iskonto yöntemlerinde 360 günlük yıl varsayımını kullanır; bu, ticari senet iskontosunda yaygın bankacılık konvansiyonudur. Ay girişleri 30 gün, yıl girişleri 360 gün sayılır.
Bu araç perakende indirim hesaplamak için uygun mu?
Hayır. Buradaki iskonto, senet/bono gibi vadeli alacakların peşin değer hesabıdır. Ürün fiyatı üzerinden indirim için ticari indirim hesaplayıcısı kullanılmalıdır.