İç ve dış iskonto hesaplama aracı, Hesapstan tarafından senet, bono veya benzer vadeli alacaklarda nominal değerden peşin değere nasıl gidileceğini görmek isteyen kullanıcılar için hazırlanmıştır. Araç dış iskonto ve iç iskonto yöntemlerini ayrı ayrı uygular; peşin değer, iskonto tutarı, kullanılan oran ve süre bilgisini gösterir. Bu sonuç bir banka teklifi veya yasal uygulama beyanı değildir; kullanıcı tarafından girilen değerlerle yapılan matematiksel bir ticari finans hesabıdır.
İskonto hesabı neyi gösterir?
İskonto hesabı, vadeli bir alacağın veya senedin bugünkü peşin değerini tahmin etmek için nominal değer üzerinden yapılan indirim hesabıdır. Nominal değer, vade sonunda yazılı olan tutardır; peşin değer ise belirli bir oran ve süre varsayımıyla bugün alınabilecek tutar gibi düşünülebilir.
Bu hesaplayıcı iki klasik yöntemi destekler: dış iskonto ve iç iskonto. Dış iskonto nominal değer üzerinden indirim hesaplar. İç iskonto ise peşin değer mantığından hareket eder ve iskonto tutarını buna göre bulur. Aynı nominal değer, oran ve süre için iki yöntemin sonucu aynı olmak zorunda değildir.
Geçerli bir iskonto sonucu, bankanın aynı tutarı teklif edeceği anlamına gelmez. Komisyon, BSMV, işlem masrafı, müşteri riski, kurum politikası ve fiili sözleşme şartları bu hesaplamanın dışında tutulur.
Dış iskonto ve iç iskonto arasındaki fark
Dış iskonto yönteminde iskonto tutarı doğrudan nominal değer üzerinden hesaplanır. Bu nedenle oran ve süre çarpımı büyüdükçe peşin değer hızlı düşer. Eğer oran × süre 1’e yaklaşır veya aşarsa dış iskonto ekonomik olarak anlamsız, sıfır veya negatif peşin değer üretebilir; hesaplayıcı bu durumu normal sonuç gibi göstermemelidir.
İç iskonto yönteminde peşin değer, nominal değerin 1 + oran × süre ile bölünmesiyle bulunur. Bu yaklaşım, vadeli tutarın bugünkü karşılığını daha doğrudan modellemeye çalışır. İngilizce içerikte buna true discount, dış iskontoya ise bank discount veya outer discount denebilir; ancak Türk ticari finans bağlamında iç iskonto ve dış iskonto terimleri özellikle korunmalıdır.
- Dış iskonto: indirim nominal değer üzerinden hesaplanır.
- İç iskonto: peşin değer önce bulunur, iskonto nominal değer ile peşin değer arasındaki farktır.
- İkisi de kullanıcı tarafından girilen oran ve süreye dayanır.
- Hiçbiri tek başına bankanın gerçek kesintilerini, vergilerini veya sözleşme koşullarını içermez.
Formüller nasıl çalışır?
Hesaplayıcı süreyi yıl cinsine çevirir. Gün seçilirse gün sayısı 365’e, ay seçilirse ay sayısı 12’ye bölünür. Yıllık oran yüzde olarak girilir ve hesaplamada ondalık orana çevrilir.
- Önce süre bulunur: gün / 365, ay / 12 veya doğrudan yıl.
- Dış iskonto seçilirse iskonto = nominal değer × yıllık oran × süre olarak hesaplanır.
- Dış iskontoda peşin değer = nominal değer − iskonto tutarıdır.
- İç iskonto seçilirse peşin değer = nominal değer / (1 + yıllık oran × süre) olur.
- İç iskontoda iskonto tutarı = nominal değer − peşin değerdir.
Bu hesaplayıcı gün bazlı süreyi 365 günlük yıl kabulüyle kullanır. Bazı finansal sözleşmelerde 360 gün veya farklı gün sayımı kuralları bulunabilir; bu araç şimdilik o seçenekleri modellemez.
Örnek: 100.000 TL nominal değer, %45 oran, 90 gün
Nominal değeri 100.000 TL, yıllık oranı %45 ve vadeye kalan süreyi 90 gün olarak düşünelim. Süre 90 / 365 ≈ 0,2466 yıl kabul edilir.
- Dış iskonto: 100.000 × 0,45 × 90 / 365 ≈ 11.095,89 TL iskonto.
- Dış iskontoda peşin değer: 100.000 − 11.095,89 ≈ 88.904,11 TL.
- İç iskontoda peşin değer: 100.000 / (1 + 0,45 × 90 / 365) ≈ 90.012,33 TL.
- İç iskontoda iskonto tutarı: 100.000 − 90.012,33 ≈ 9.987,67 TL.
Bu örnek, iki yöntemin neden farklı sonuç verebildiğini gösterir. Dış iskonto nominal değerden indirim yaptığı için aynı oran ve sürede peşin değeri daha düşük gösterebilir.
Bu hesaplama hangi aramalar için doğru araçtır?
Bu sayfa, perakende indirim hesaplamak isteyen kullanıcı için değil, vadeli alacak veya senet/bono iskonto mantığını görmek isteyen kullanıcı için tasarlanmıştır. Ürün fiyatından yüzde indirim hesaplamak istiyorsanız bu hesaplayıcı yerine ticaret/alışveriş bağlamındaki indirim aracına bakmanız gerekir.
- Senet iskonto tutarı ve peşin değerini görmek istiyorsanız bu araç uygundur.
- Sadece basit faiz getirisi hesaplamak istiyorsanız faiz hesaplayıcı daha doğru bağlamdır.
- Vadesi farklı birden fazla ödeme için ortalama vade gerekiyorsa ortalama vade aracı daha uygundur.
- Paranın zaman içindeki satın alma gücüyle ilgileniyorsanız parasal değer veya enflasyon bağlantılı araçlar farklı bir niyete hizmet eder.
Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler
Hesaplama; komisyon, vergi, BSMV, tahsil riski, kredi limiti, müşteri grubu, fiili sözleşme koşulları veya kurumun iç fiyatlamasını içermez. Bu nedenle çıktı, kesin ödeme tutarı veya banka kotasyonu gibi kullanılmamalıdır.
- Dış iskonto yönteminde oran × süre çok büyürse peşin değer sıfır veya negatif olabilir; bu normal bir finansal sonuç gibi yorumlanmamalıdır.
- Hesaplayıcı tarih seçerek gün sayımı yapmaz; süreyi kullanıcı girer.
- 360 gün yılı veya farklı piyasa konvansiyonları bu sürümde seçilemez.
- Hangi iskonto yönteminin bir kurum tarafından kullanılacağı hukuki veya sözleşmesel bir konu olabilir; bu içerik yöntemleri açıklamakla sınırlıdır.
Sık Sorulan Sorular
İç iskonto ile dış iskonto aynı sonucu verir mi?
Hayır. Dış iskonto nominal değer üzerinden indirim hesaplar; iç iskonto peşin değer mantığıyla hesaplanır. Aynı nominal değer, oran ve süre için sonuçlar farklı olabilir.
Bu hesaplayıcı banka iskonto teklifini gösterir mi?
Hayır. Araç yalnızca matematiksel iç/dış iskonto hesabı yapar. Banka komisyonu, vergi, işlem masrafı ve kurumun fiili fiyatlaması dahil değildir.
Dış iskontoda neden uyarı çıkabilir?
Yıllık oran ile süre çarpımı çok yüksekse dış iskonto nominal değeri aşabilir ve peşin değer sıfır ya da negatif görünebilir. Bu durum ekonomik olarak anlamlı bir normal sonuç değildir.
Gün hesabında 365 mi 360 mı kullanılıyor?
Bu hesaplayıcı gün seçeneğinde 365 günlük yıl varsayımını kullanır. Bazı piyasa veya sözleşme uygulamalarında 360 gün kabulü olabilir; bu sürümde ayrı seçenek değildir.
Bu araç perakende indirim hesaplamak için uygun mu?
Hayır. Buradaki iskonto, senet/bono gibi vadeli alacakların peşin değer hesabıdır. Ürün fiyatı üzerinden indirim için ticari indirim hesaplayıcısı kullanılmalıdır.