📜 Bono Hesaplama

Bono hesaplama aracı neyi hesaplar?

Araç iki ayrı soruyu yanıtlar. Varsayılan “Dönem Getirisi” modu, belirli bir anaparanın yıllık faiz oranıyla vadeye kalan günde ne kadar getiri sağlayacağını gösterir. İkinci “İskontolu Fiyatlama” modu ise nominal değeri ve iskonto oranı belli bir bononun bugün ne kadara alınacağını ve bunun efektif yıllık getirisini bulur.

Bono, genellikle vadesi bir yıldan kısa olan ve vade sonunda belirli bir tutarın ödenmesini taahhüt eden borçlanma senedidir. Hazine ve Maliye Bakanlığının ihraç ettiği bonolara Hazine bonosu, şirketlerin SPK onayıyla ihraç ettiklerine finansman bonosu denir. Günlük dilde hepsine “bono” dendiği için hangi türü elinizde tuttuğunuzu bilmek, özellikle stopaj söz konusu olduğunda önemlidir.

Dönem getirisi nasıl hesaplanır?

Dönem getirisi, anaparanın vadeye kalan gün boyunca yıllık orana göre kazandığı tutardır. Basit faizde brüt getiri = anapara × (yıllık oran ÷ 100) × gün ÷ 365 formülüyle bulunur; yıllık oran günlere orantılı olarak dağıtılır.

Bileşik seçeneğinde girilen yıllık oran, bir yıl sonunda ulaşılan efektif oran olarak yorumlanır ve brüt getiri = anapara × ((1 + yıllık oran ÷ 100) ^ (gün ÷ 365) − 1) formülüyle hesaplanır. Her iki durumda da ayrıca brüt getiri yüzdesi (getiri ÷ anapara) ve brüt vade sonu toplam (anapara + getiri) gösterilir.

• Anapara: yatırdığınız ya da yatıracağınız tutar; sıfırdan büyük olmalıdır.
• Yıllık faiz oranı: yüzde olarak yazılır (örneğin 15,5); sıfır olabilir, negatif olamaz.
• Vadeye kalan gün: sıfırdan büyük bir tam sayıdır. Yıl 365 gün sayılır ve araç gün sayısına 365 üst sınırı koymaz; 366 gün de girilebilir.

Basit ve bileşik faiz arasındaki fark nedir?

Aynı yıllık oran yazıldığında bir yıldan kısa vadede basit faiz bileşik faizden daha yüksek getiri verir; tam 365 günde ikisi eşitlenir. Çünkü bileşik seçenekte oran yıllık efektif oran sayılır ve kısa süreye bileşik biçimde bölünür, basit seçenekte ise doğrudan orantılanır.

• 100.000 ₺, %40 yıllık oran, 90 gün: basit 9.863,01 ₺; bileşik 8.650,46 ₺.
• Aynı tutar ve oran, 365 gün: her ikisi de 40.000,00 ₺.
• Aynı tutar ve oran, 730 gün: basit 80.000,00 ₺; bileşik 96.000,00 ₺.

Hangisini seçeceğiniz, ihraç belgesinde veya aracı kurum ekranında oranın nasıl tanımlandığına bağlıdır. İki yöntemin oranlarını birbirine çevirmek isterseniz bileşik faizi basit faize dönüştürme aracını kullanabilirsiniz.

Örnek: 5.000 ₺, %15,5, 287 gün

Anapara 5.000 ₺, yıllık oran %15,5 ve vadeye kalan 287 gün olsun. Aşağıdaki sonuçlar aracın bu girdilerle verdiği değerlerdir.

• Basit faiz, stopaj seçilmedi: brüt getiri 609,38 ₺ (%12,19); brüt vade sonu toplam 5.609,38 ₺.
• Bileşik faiz, stopaj seçilmedi: brüt getiri 599,87 ₺ (%12,00); brüt vade sonu toplam 5.599,87 ₺.
• Basit faiz + SPK onaylı finansman bonosu (%15): stopaj 91,41 ₺; net getiri 517,98 ₺ (%10,36); net vade sonu toplam 5.517,98 ₺.
• Basit faiz + diğer yurt içi özel sektör tahvil/bonosu (%10): stopaj 60,94 ₺; net getiri 548,45 ₺ (%10,97); net vade sonu toplam 5.548,45 ₺.
• Basit faiz + Hazine bonosu (%0, kapsam koşulları sağlanıyorsa): stopaj 0,00 ₺; net getiri brüt getiriyle aynı, 609,38 ₺.

Aynı girdilerde yalnızca stopaj seçimi değiştiği için net getiri 517,98 ₺ ile 609,38 ₺ arasında değişir. Bu fark, doğru kategoriyi bilmenin neden önemli olduğunu gösterir.

Brüt getiri, stopaj ve net getiri

Brüt getiri, vergi kesintisinden önceki faiz kazancıdır. Stopaj, getiri elinize geçmeden önce kaynağında kesilen gelir vergisi tevkifatıdır; net getiri brüt getiriden stopaj düşülerek bulunur: stopaj = brüt getiri × stopaj oranı; net getiri = brüt getiri − stopaj; net vade sonu toplam = anapara + net getiri.

Araç varsayılan olarak yalnızca brüt getiriyi gösterir. “Stopaj seçilmedi” durumu %0 anlamına gelmez; yalnızca hiçbir oranın seçilmediğini ve net getirinin hesaplanmadığını belirtir. Bunun nedeni, uygulanacak oranın bononun türüne, ihraççısına ve edinim tarihine göre değişmesidir ve bu bilgiyi yalnızca anapara, oran ve günden güvenle çıkarmak mümkün değildir.

Stopaj seçenekleri neyi kapsar?

Seçenekler, bonoyu sizin hangi kategoriye koyduğunuzu belirtir; araç kategoriyi sizin yerinize belirlemez. Oranlar Gelir İdaresi Başkanlığının gerçek kişilere yönelik Geçici 67. madde rehberindeki kurallara dayanır.

• Hazine bonosu — %0: Hazine ve Maliye Bakanlığınca ihraç edilen Devlet tahvili ve Hazine bonolarından, geçici düzenleme kapsamında 22.12.2021 ile 31.12.2026 arasında edinilenlerin geliri için. Düzenleme süreli olduğundan bu tarih aralığının dışında %0 varsaymayın.
• Diğer yurt içi özel sektör tahvil/bonosu — %10: yurt içinde ihraç edilen özel sektör tahvil ve bonolarının faiz gelirlerinde gerçek kişiler için genel orandır. Özel oranlı enstrüman ve dönemler bu seçeneğe dahil değildir.
• SPK onaylı finansman bonosu — %15: 6362 sayılı Kanuna göre SPK tarafından onaylanmış finansman bonoları için 2569 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenen orandır. Kararın yayımlandığı 24.05.2020 ve sonrasında edinilenler için geçerlidir; daha önce edinilenlerde oran %10’dur.
• Özel oran — kendim gireceğim: yukarıdaki kapsamlara uymayan veya oranı başka bir kaynaktan bildiğiniz durumlar içindir. 0 ile 100 arasında bir değer girilebilir; araç bu oranın durumunuza uygulanıp uygulanmadığını doğrulamaz.

Bu seçenekler, 23.12.2020 ile 31.01.2025 arasında edinilen banka ihraçlı tahvil ve bonolara uygulanan indirimli oranları, 2006 öncesinde ihraç edilen kıymetleri ve gerçek kişi olmayan yatırımcılar için geçerli farklı kuralları kapsamaz. Bu durumlarda özel oran seçeneğini kullanın ya da yalnızca brüt getiriye bakın.

İskontolu Fiyatlama modu ne zaman kullanılır?

İskontolu Fiyatlama, vade sonunda nominal değeri ödenecek ve iskonto oranıyla işlem gören bir bononun bugünkü alış fiyatını bulmak için kullanılır. Alış fiyatı = nominal değer × (1 − iskonto oranı ÷ 100 × gün ÷ baz) formülüyle hesaplanır; baz olarak 365 veya 360 gün seçilebilir.

Örneğin nominal değeri 100.000 ₺ olan bir bonoda yıllık iskonto oranı %45 ve vade 120 gün ise alış fiyatı 85.205,48 ₺, toplam getiri 14.794,52 ₺ ve alış tutarı üzerinden efektif yıllık getiri %52,81 çıkar. Efektif getiri girdiğiniz iskonto oranından yüksektir; çünkü iskonto nominal değer üzerinden hesaplanır, siz ise daha düşük olan alış fiyatını ödersiniz.

Bu mod stopaj hesaplamaz. İşletmelerin ticari senet iskontosu için iç ve dış iskonto hesaplama aracına, kupon ödemeli tahviller için tahvil hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• İskonto oranı ile faiz oranını karıştırmak: iskonto nominal değer üzerinden, faiz anapara üzerinden hesaplanır; iki mod farklı sorulara yanıt verir.
• %15 stopajı her bonoya uygulamak: oran kategoriye ve edinim tarihine göre değişir.
• “Stopaj seçilmedi” sonucunu net getiri sanmak: varsayılan sonuç brüttür.
• Brüt bir getiriyi net bir getiriyle karşılaştırmak: yatırımları aynı bazda kıyaslayın.
• Oranı yüzde işareti olmadan, 0,155 gibi yazmak: araç 15,5 gibi yüzde değeri bekler.
• Komisyon, masraf ve fiyat yuvarlamalarını unutmak: bunlar aracı kurumdaki gerçek sonucu değiştirebilir.

Araç neyi hesaplamaz?

• Canlı veya güncel bir piyasa fiyatı, faiz oranı ya da getiri sunmaz; oranı siz girersiniz.
• Bononun hangi stopaj kategorisine girdiğini otomatik belirlemez; seçim sizin sınıflandırmanızdır.
• Kupon ödemeli tahvilleri, ihraççıya özgü koşulları, komisyon ve aracı kurum masraflarını içermez.
• Vergi danışmanlığı değildir; beyan yükümlülüğü ve kişisel vergi durumunuz için resmi kaynaklara veya bir uzmana başvurun.